Meilahuizen 1 te Oosterend

Zijaanzicht van de winkelgaak-boerderij Klein Meilama
Zijaanzicht van de winkelhaak-boerderij van de familie Vellinga.

Het dak van de boerderij van de familie Vellinga  is aan deze kant vanaf het draaghout opgetild.  De schuur heeft 3 binten, is niet heel groot en heeft een flauwe dakhelling. Aan de achterkant is de schuur verlengd en de oostelijke zijmuur is heel laag. Allemaal  kenmerken om te denken dat het om een 17e eeuwse schuur gaat.

Het houtwerk in de schuur zit vol met merktekens. Vlotmerken, telmerken, timmermansmerk en zelfs een heus eigenaarsmerk. Die laatste twee persoonsmerken komen niet veel voor. Het eigenaarsmerk is te vinden op stijl 6 bij de grote schuurdeuren.

Telmerk met rondjes
Telmerk met rondjes

Eén van de telmerken bestaat uit een streep en twee kleine gestoken ovaalvormige rondjes. Er zijn oude telmerken met rondjes, maantjes en driehoekjes en jongere telmerken met alleen strepen. Een combinatie van de twee merktechnieken door elkaar is uniek!

 

De onderkant van de naald (de nok) zit op 11.16 mtr. en de onderkant van het draaghout, waar de spanten op staan, op 6.75 mtr. Dat is niet bijzonder hoog. Ook dat komt overeen met zeventiende eeuwse gebouwen. Maar toch….

Eigenaarsmerk
Eigenaarsmerk

Het is heel bijzonder om een eigenaarsmerk te vinden en zeker een groot merk met meerdere onderdelen. De Initialen H.S.D.  en J.P.H. staan voor Hotze Sjoukes Dijkstra die in 1823 trouwde met Janke Pieters Huisman. Zij kochten datzelfde jaar de oude boerderij voor FL12.256,- met 17 hectaren grond.

Een jaartal op een boerderij betekent niet persé dat dat dan ook het jaar van de nieuwbouw is geweest. Het is heel vaak alleen maar het jaar van een grote verbouwing of misschien, in dit geval, van een nieuwe eigenaar.

 

_8023673

Tjeerd de Boer, een nazaat van een vroegere eigenaar van de pleats, schrijft over het merk: De driehoek met de ruitvorm eronder wordt een huismerk of eigendomsmerk genoemd, het bestaat altijd uit rechte lijnen en kon met een mes ingekerfd worden. Het is een heel oud gebruik en de merken gingen vaak over van vader op zoon. Vaak voegde een volgende generatie iets toe of men haalde er iets af.

  • Klaverblad  –  Symbool voor groei en vruchtbaarheid en  voor weidebezit.
  • Driehoek     –  Met de punt naar beneden symbool voor water.
  • Ruit              –  Symbool voor aard, moeder aarde, de bron van nieuw leven.                                      –  Ook symbool voor vruchtbaarheid in gezin, vee en land.

Is deze boerderij in 1823 aangekocht door Hotze en zijn vrouw Janke en ingrijpend verbouwd of hebben ze de oude boerderij meteen afgebroken en is er een nieuwe boerderij neergezet?

Kadasterkaart 1832Een verrassing komt met het bekijken van de kadasterkaart uit 1832. Daar staat Meilahuizen 1  op als een kop-hals-romp boerderij met een zijwaarts uitgebouwde molkenkaemer.

 

 

Het definitieve antwoord komt van de analyse van de boorstalen. Stijl 3 die in het midden van het bûthûs  staat heeft een wan en is gedateerd op 1821 met een CC 0.68 en TT 9.6 tegen een gemiddelde van een groot aantal stalen uit Zweden en de Baltische staten. Waar het hout precies vandaan komt is nog niet helemaal duidelijk. Het hout moet voor het voorjaar van 1822 zijn gekapt. Het staat daarmee vast dat in ieder geval de schuur voordat het merkteken in 1824 gesneden werd, nieuw gebouwd is.

Data en analyse LA&P Larsson & P.Borghaerts using CooRecorder and Cdendro 8.1
Data en analyse LA&P Larsson & P.Borghaerts using CooRecorder and Cdendro 8.1

Het lijkt er dus op dat de kaart van 1832 al flink achter liep toen deze gemaakt werd. Dat was nog puur handwerk in die tijd dus dat zou goed kunnen. Of er is eenvoudigweg een verkeerd gebouw getekend in 1832. Het meest waarschijnlijk is echter dat het oude voorhuis nog een lange tijd is blijven staan en alleen de schuur werd vernieuwd.

Ook op de kaart van Eekhof 1849-1859 staat de boerderij inderdaad nog afgebeeld als een kop-romp boerderij. De zijwaarts uitgebouwde molkenkaemer is dan inmiddels weg.

Vandaag de dag is het een stelp met een zijwaart aangebouwde (voormalige)  molkenkaemer. Er moet dus nog een flinke verbouwing tussentijds zijn geweest toen de oude kop weggehaald werd en het gebouw werd omgevormd tot een stelp. Er zijn nog oude balken in het voorhuis te vinden en er zaten vroeger ook nog oude tegeltableaus  in de kamer.

In het begin van de 19e eeuw is er een aantal boerderijen gebouwd precies op dezelfde wijze en met vergelijkbare afmetingen zoals dat ook in de eerste helft van de 17e eeuw werd gedaan. Je kunt je daar makkelijk in vergissen.

Eén detail verraadt dat het om een 19e eeuwse boerderij gaat. De stijlen laten niet alleen sporen van verworming zien op de hoeken maar ook op het midden van het hout. Het hout werd door schaarste minder van kwaliteit over de eeuwen.

Nóg een leuk detail van deze boerderij is dat er op de balken een timmermansmerk te vinden is. En het bijzondere is dat precies datzelfde merk ook te vinden is in een boerderij in Mantgum.

DSC_8167b

 

 

Geef een reactie