Wan of Waldkante, Kern- en Spinthout

De “Wan”, “Wankant” of  “Waldkante” is de buitenkant van een boom onder de schors. Tussen de schors en de stam bevindt zich het cambium, een dun vlies dat de houtcellen en schorscellen maakt. Elk jaar ontstaat er (bij de meeste boomsoorten) een nieuwe jaarring. en de buitenkant daarvan is de Wan.

Om hout of bomen goed te kunnen dateren is het heel belangrijk dat de “wan” er nog is, het is immers het laatst gevormde hout en dat geeft aan wanneer de boom gekapt is. Zonder de Wan wordt dateren minder nauwkeurig.

We bedoelen met het woord “jaarring” vaak alleen maar de donkere ringen maar in feite is een jaarring het lichte snel gegroeide hout van het voorjaar en het langzamer groeiende donkere hout van het najaar samen.

Grenen houtstaal van de boerderij van de familie Hoitema in Itens
Grenen houtstaal van de boerderij van de familie Hoitema in Itens

De jongste jaarring helemaal rechts op de eerste foto laat nog net een licht randje zien. De boom is gekapt voordat de voorjaarsgroei echt op gang kwam. Uit onderzoek weten we dat de laatste ring is gevormd in 1880. De boom moet dus gekapt zijn in het voorjaar van 1881. De buitenste jaarring beweegt precies gelijk met de licht golvende buitenkant van de staal mee. Als het hout bewerkt zou zijn dan zou de buitenste jaarring schuin doorsneden zijn of de buitenkant van de staal loopt rechter dan de jaarring zelf.

De volgende boorstaal laat een sterk verwormd oppervlak zien. De laatste jaarring is uit 1694. Grenenhout laat een hele vage overgang zien van het donkerdere kernhout naar het lichtere buitenste spinthout. https://nl.wikipedia.org/wiki/Kernhout

Door het spinthout gaat de sapstroom van de boom van de wortels naar de kruin en door de bast van de kruin naar de wortels. Er komt  elk jaar een spintring bij. De boom zet de binnenste jaarringen dicht als die niet meer voor de sapstroom nodig zijn. Vandaar dat het binnenste hout anders van kleur is.

Sterk verwormd oppervlak. Boorstaal Familie Broos in Oosterbierum
Sterk verwormd oppervlak. Boorstaal Familie Broos in Oosterbierum

Het aantal spintringen kan bij grenenhout heel erg verschillend zijn. Bij een volwassen boom is dat ergens tussen de 70 en wel 120 jaarringen. Als je de overgang van het kernhout naar het spinthout weet maar de buitenste spintringen zijn er niet meer, dan kun je een schatting maken hoeveel ringen er missen. Het blijft bij grenen altijd een grove schatting. Hoe meer spintringen er nog zijn hoe nauwkeuriger de datering.

 

Eikenhout zet grote sapcellen af in het voorjaar en meer gesloten hout in het najaar. Op de onderstaande foto zijn de jaarringen te herkennen aan strepen van witte stippen die de jaarringen aangeven. De nieuwe jaarring begint links van die witte punten (de sapcellen) en groeit naar rechts tot de volgende witte punt of jaarring. De open sapcellen zijn normaal gesproken donker maar zijn hier met krijt ingewreven om een beter contrast te maken. Er is een hele duidelijke overgang te zien van het donkere kernhout links en het lichtere spinthout rechts. Het is niet met zekerheid te zeggen of deze staal een “Wan” heeft. De buitenkant is niet helemaal duidelijk te zien. Bij eikenhout is dat niet heel erg. Een eikenboom heeft over het algemeen maar 20-30 spintringen en deze staal heeft er 29. In het ergste geval ontbreken er dus hooguit een paar jaarringen. De laatste ring is gedateerd op 1574 dus deze boom is gekapt rond 1574-1575.

Flansum. Boorstaal van een eiken stijl die mogelijk onderdeel is geweest van de eerdere hooischuur.
Flansum. Boorstaal van een eiken stijl die mogelijk onderdeel is geweest van de eerdere hooischuur.

Geef een reactie